İtalyan ressam Fausto Zonaro II. Abdülhamit döneminde saray ressamlığı yapmıştır. 1854’te Padova’da doğan Fausto Zonaro 1891’de İstanbul’a gelir. İstanbul’da yaptığı resimler padişahın dikkatini çekince saray ressamı olur ve saray mensuplarının resimlerini ve Fatih Sultan Mehmet’in İstanbul kuşatmasını anlatan o ünlü resimleri yapar. Saray ressamı olduğu 1896’dan II. Abdülhamit’in tahtan indirilişine kadar İstanbul’da rahat bir yaşam süren Zonaro, Ittihat ve Terkki’nin yönetimindeki İstanbul’da rhata edemez ve 1910’da İstanbul’dan ayrılarak İtalya’ya döner. 1929’da da Sanremo’da hayata veda eder.
Zonaro’nun tablolarıyla ilgili pek az bilinen gerçeklerden biri bazı tablolarında kendini de resmetmiş olmasıdır. Meşhur Fatih’in İstanbul’a Girişi tablosunda Fatih’in solunda eli tüfekli yeniçeri Zonaro’dur.
Bir başka meşhur tablosu da Ertuğrul Süvari Alayı tablosudur. Bu tabloda da Zonaro eşiyle sürayi alayını izlerken kendini resmetmiştir.
Başka bir örnek daha verelim. Zonaro sadece saray ve çevresini değil Osmanlı yaşamını da tuvaline işlemiştir. Bunlardan biri de Bayram tablosudur. Yuvarlak içine aldığımız halay başı da Zonaro’nun kendisidir.
Zonaro’nun bu ve benzeri tabloları bugün İstanbul Dolmabahçe Sarayı, Pera Müzesi gibi alanlarda sergilenmektedir. Özellikle Zonaro’nun Fatih’in İstanbul’u fethi ile ilgili yaptığı tablolar ilgi
çekmektedir. Ancak bu tabloların aşırma olduğu ile ilgili önemli iddialar var. Sanat tarihçisi Ömer Faruk Şerifoğlu’na göre Zonaro İstanbul’un fethi ile ilgili tablolarını Şehit ressam Hasan Rıza Bey’den almıştır.[1] Zonaro’nun en bilinen tablolarından olan Fatih’in İstanbul’a Girişi tablosu ile Hasan Rıza Bey’in sepya tablosu karşılaştırıldığında benzerlikten çok “aynılık” dikkatleri çekecektir.
Hasan Rıza Bey de tıpkı Zonara gibi tabloda kendini resmetmiştir. (Fatih’in atının dibindeki -bize göre sağda olan- eli tüfekli asker Hasan Rıza Bey’dir.[2])
Fatih’in İstanbul’a Girişi tablosunun içeriği ile ilgili de tartışmalar var. Askeri üniformalar üzerine araştırmaları bulunan yazar Erhan Çavdaroğlu Zonara’nın tablosunda önemli hatalar olduğunu
belirtti. Sosyal paylaşım sitesi X üzerinden açıklama yapan Çavdaroğlu, Fatih’in İstanbul’a Girişi adlı tabloda dikkat çeken ilk hatanın tablonun sol köşesinde bulunan omuzları açık siyahi askerle ilgili olduğunu söylüyor:
“Tablonun sol köşesinde bulunan, omuzları açık siyahi asker realitede yoktur. Zira siyahiler söz konusu devir için köle olup, 1302-1880 arası dönemde ordu içinde yer almamıştır. Ek olarak askerin zırhı da, pullu olup Osmanlı ordusu tarafından hiç kullanılmamıştır.”
Diğer itiraz Fatih’in arkasındaki sancaklarla ilgili. Çavdaroğlu şöyle diyor:
“Sultanın arkasında görüldüğü üzere iki bayrak vardır ve bunlar hilal alemli ve sadece kırmızıdır. Olması gerekense kelime-i tevhid işlemeli kırmızı, düz yeşil ve düz beyaz bayraklardır. Söz konusu bayraklarınsa saçak ve püskülleri olmamalıdır. Zira bunlar son dönem için yine ordu sancaklarına dahil edilmiştir. Yine sultanın arkasında yahut önünde dokuz tuğu muhakkak olmalıdır.”
Çavdaroğlu’nun Zonaro’nun tablosuna bir diğer itirazı da Fatih’in zırhı ve bize sol tarafta olan piştova:
“Sultan Mehmed, Zonaro’nun resmettiği gibi Avrupalı tam kapalı şövalye zırhı değil kendi zırhı ve miğferini olmalıdır. Zira Osmanlı ordusunda bu tarz zırhlar asla kullanılmamıştır. Henüz ateşli
silahlar devri yeni başladığı için sultanın atının yine bize göre sol tarafında görülen 2’li piştovlar olmamalıdır. Çünkü henüz icat edilmemiştir.”
Çavdaroğlu’nun tabloyla ilgili başka itirazları da var ancak bu kadarının yeterli olduğu kanaatindeyim. Erhan Çavdaroğlu’nun bahsettiği hataların bazıları Hasan Rıza Bey’in tablosunda da olduğuna göre aslında eleştiriler Hasan Rıza Bey’e de yöneltilmiş oluyor.
Birçok ders kitabında yer alan ve evlerimizin iş yerlerimizin başköşelerinde asılı Fatih’in İstanbul’a Girişi tablosu ile ilgili ne çok bilmediğimiz varmış değil mi?
[1] https://yeditepefatih.com/2021/nisan-mayis-haziran/fetih-tasvirleri/ (Erişim tarihi: 05.06.2024)
[2] https://www.edirne.bel.tr/sayfa/sehit-ressam-hasan-riza (Erişim tarihi: 05.06.2024)
Leave feedback about this