IV. Murad ve Şairliği

4. MURAD VE ŞAİRLİĞİ

Sultan 4. Murad, 1. Ahmet ve Kösem Sultan’ın oğlu olarak 1611’de doğmuştur. 11 yaşında hükümdar olan 4. Murad iyi derecede Arapça ve Farsça bilirdi. Tahta çıktığı dönemde ülkedeki karışıklıklar, yeniçeri azgınlıkları onu epey zorlamış ve sert mizaçlı bir padişah olmasında bu iç olayların etkisi olmuştur.

4. Murad diğer Osmanlı padişahları gibi şiir ve sanatla uğraşmış kendine bir edebî çevre oluşturmuştur. Devrin sanat adamları ve şairlerini meclisinde toplar onlarla söyleşilerde bulunurdu. Bu sanat meclisine katılanlardan biri de Evliya Çelebi’dir.

1638’de Bağdat’ı alan 4. Murad, Bağdat fatihi olarak da bilinir. Bağdat dönüşü hastalanan 4. Murat, 1640’ta 28 yaşında vefat etmiştir.

4. Murat’ın şiirlerinden oluşan bir divanı var mı bu henüz bilinmiyor ancak, bazı tarih ve tezkire kitaplarında şiirlerine rastlanmaktadır. 4. Murat’ın tarih düşürme ve muamma söyleme gibi edebi sanatlarda iyi olduğu eldeki şiirlerinden anlaşılmaktadır. 4. Murad’ın söylediği şu muammayı padişahın yakın çevresi çözememiş ancak enderundan Cihâdî Bey adlı şair çözmüştür:

“Bir kal’a-i mu’allak içinde oldı deryâ

Ol kal’anın içinde balık eylemiş câ

 (Bir belirsiz kalenin içinde derya oldu, ve o kalenin içinde balık yok oldu)

Tutar ağızda balık bir gevher-i yegâne

Durdukça gevher anda balıgı eyler ifnâ 

 (Balık ağzında biricik cevher tutar ve cevher orada durdukça balığı bititir)

Atdı Murâd bu nazmı meydân-ı şâ’irâna

Her kim dilerse mansıb feth ide bunı ra’nâ

(Murad, bu şiiri şairler meydanına attı. Eğer kim nasiplik, zengnlik dilerse bu kaleyi fethetmeli yani bu muammayı çözmeli)

Cihâdî muaamayı şöyle çözmüştür:

“(Kandil) kal’a şâhım(rugân)içinde deryâ

(Balık) fitil olupdur içinde eylemiş câ

 (Ey şahım, kandil kaledir, rugan içindeki ise derya, balık ise fitildir ve kandilin içinde yok olmuştur)

Oldı (alev) ağızda bir gevher-i yegâne

Durup yanınca her şeb balıg eyler ifnâ

 (O yegane cevher kandilin ağzındaki alevdir ve O kandil her gece yanınca balık yok olmaktadır yani fitil erimekedir)

Va’d eylemişsin en şâh kâşiflere inâyet

(Çavuşluk) u (ze’âmet)ister(Cihâdî)Şâhâ.”

Ey şah! Kâşiflere –yani muammayı çözenlere- yardımların vaad eylemişsin. Cihâdî de senden çavuşluk ve zeamet istemektedir)

4. Murad tarih düşürmede de ustadır. Bağdat’ın fethine düştüğü şu tarih meşhurdur:

Fetheyleyerek diyar-I Bağdâdı

Şâh-ı ‘âlemde ‘asker-I İslâm

Didi Sultan Murad-I ‘âli-şân

Feth-I Bağdâda tarih oldı gazâm

Bu şiirde gazâm sözcüğünün ebced hesabıyla karşılığı 1048 tarihini vermektedir.

4. Murad Bağdad seferinde kendisinden yardım isteyen Hafız Paşa’ya “yok mıdur” redifli şu güzel gazeli yazar:

Hâfızâ Bağdâda imdâd itmege er yok mıdur

Bizden istimdâd idersün sende ‘asker yok mıdur

Düşmaânı mat itmege ferzâneyüm ben dir idin

Hasma karşı şimdi at oynatmaga yer yok mıdur

Gerçi laf urmakda yokdur sana hem-pâ bilürüz

Lîk senden bir dâd alur bir dâd-güster yok mıdur

Merdlük da’vâ idersün bu muhanneslük nedür

Havf idersün bâri yanında dilâver yok mıdur

Râfizîler aldı Bağdâdı tekâsül eyledün

Sana hasm olmaz mı hazret rûz-ı mahşer yok mıdur

Bu Hanife şehrin ihmâlünle virân itdiler

Sende âyâ gayret-i dîn-I peygamber yok mıdur

Bî-haberken saltanat ihsan ider perverdigâr

Yine Bağdâdı ider ihsân mukadder yok mıdur

Rüşvet ile cünd-i İslâmı perişân eyledün

İşidilmez mi sanursun bu haberler yok mıdur

‘Avn-I Hakla intikâm almaga a’dâdan meger

Bende-I din bir vezir-i din-perver yok mıdur

Bir ‘Âlî-sîret veziri şimdi serdâr eyledün

Hızr peygamber mu’in olmaz mı rehber yok mıdur

Şimdi hâli mi kıyâs eylersün âyâ ‘âlemi

Ey Murâdî pâdişâh-I heft kişver yok mıdur

            Yaşar Vural

Yazılan yazıların sorumluluğu yazarlarına aittir. Suç teşkil edecek yazılardan dolayı edebice.net sorumlu tutulamaz.