Bir gün olur cefâdan o şûh-î cihan geçer

 Ey dil dediklerin olur ammâ zaman geçer

            ★

Yâr-i müşfiktir çalar sâat beni âgâh eder

Ömrümün her sâati geçtikçe bir kez âh eder

            ★

Turfa bir kâşâne-yî gamdır Ziyâ mülk-î fenâ

Her giren ol hâneye giryan girer giryan çıkar

                                                                           Ziya Paşa

Beyitler – Ziya Paşa yazısı ilk önce Edebice Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Her kişi hâlince bir kayd-i emelde bendedir

Cem’-i mâl eyler kimi ister kimi zürriyyeti

Bir esâret-gâh-i ibrettir bu âlem hâsılı

Duymadı kimse cihanda lezzet-î hürriyyeti

          K ı t’a

Yâ Rab ne eksilirdi deryâ-yı izzetinden

Peymâne-yi vücûda zehr-âb dolmasaydı

Âzâde-ser olurdum âsîb-i derd ü gamdan

Yâ dehre gelmeseydim yâ aklım olmasaydı

                                        Ziya Paşa

Kıt’alar yazısı ilk önce Edebice Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Feth için a’dâyı fermân eyledi sultânımız

Koymuşuzdur biz anın yoluna bâş ü canımız

Şân için bizce ne devlettir dökülmek kaanımız

Kahraman bir askeriz Osmanlıdır ünvânımız

Şark u garba lerze-endâz oldu sîyt ü şânımız

Dîn ü devlet uğruna a’dâmıza açtık sefer

Hânumânın eyleriz bir hamlede zîr ü zeber

Reh-nümâmızdır livâ-yî nusret ü feth ü zafer

 Kahraman bir askeriz Osmanlıdır ünvânımız

Şark u garba lerze-endâz oldu sîyt ü şânımız

Bir zamân İrân ü Tûran oldu hep pâ-mâlimiz

Bîr vakit Alman, Macar olmuştu kendi mâ’limiz

Hâsıl oldu sâye-yî şâhânede âmâlimiz

Kahraman bir askeriz Osmanlıdır ünvânımız

Şark u garba lerze-endâz oldu sîyt ü şanımız

Hak bize sâhib-kıran bir pâdişâh etti atâ

Bir kılı uğrunda bin bin cânımız olsun fedâ

Hep o şâhın feyz ü ihsânıyledir kim ey Ziyâ

Kahraman bir askeriz Osmanlıdır ünvânımız

Şark u garba lerze-endâz oldu sîyt ü sânımız

                                        Ziya Paşa   

Marş yazısı ilk önce Edebice Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Âşıkları inandırır

Yalan va’deyle kandırır

Bu huy seni utandırır

Çok nâz âşık usandırır

Nedir senden bu çektiğim

Esirinsem ver penciğim

Bilmez misin a sevdiğim

Çok nâz âşık usandırır

Mintanının düğmesin çöz

Sîm tenin görsün bu göz

Eskidir söylenir bu söz

Çok nâz âşık usandırır

                       Ziya Paşa

Şarkı (çok naz aşık usandırır) yazısı ilk önce Edebice Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Niçin nâlendesin böyle

Gönül derdin nedir söyle

Seni ben istemem öyle

Gönül derdin nedir söyle

Kimin aşkıyle nâlânsın

Kimin hicriyle sûzânsın

Neden böyle perîşânsın

Gönül derdin nedir söyle

Nedir bu şendeki hayret

Buna var bir sebeb elbet

Meraak oldu bana gaayet

Gönül derdin nedir söyle

Havâlandın bugünlerde

Ne yel esti aceb serde

Devâ olmaz mı bu derde

Gönül derdin nedir söyle

Çekildin seyr-i gül-şenden

Kaçarsın şimdi de benden

Usandım gayri ben senden

Gönül derdin nedir söyle

                       Ziya Paşa

Şarkı (Niçin nâlendesin böyle) yazısı ilk önce Edebice Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

I

Sâkî getir ol bâdeyi kim mâye-yi cândır

Ârâm-dih-î akl-i melâmet-zede-gândır

Ol  mey ki olur saykal-ı dil ehl-i kemâle

Nâ-puhtelerin aklına bâdî-yi ziyândır

Bir câm ile yap hâtırı zîrâ dil-i vîrân

Mehcûr-i harâbât olalı hayli zamândır

Sâkî içelim aşkına rindân-ı Hüdâ’nın

Rindân-ı Hüdâ vâkıf-ı esrâr-ı nihândır

Sâkî içelim rağmına sofî-yi harisin

Kim maksadı kevser emeli hûr-i cinândır

Aşk olsun o pîr-î mey-i perverde-yi aşka

Kim badesi sad sâle vü sâkîsi civândır

Pîr-i meye sor mes’elede vâr ise şüphen

Vâizlerin efsâneleri hep hezeyândır

Ben anladığım çerh ise bû çerh-i çep-endâz

Yahşi görünür sûreti ammâ ki yamândır

Benzer felek ol çenber-i fânûs-i hayâle

Kim nakş-ı temâsîli serî’-ül-cereyândır

Sâkî bize mey sun ki dil-î tecrübet-âmûz

Endîşe-yi encâm ile vakf-i helecândır

İç bâde güzel sev var ise akl ü şuûrun

Dünyâ var imiş yâ ki yoğ olmuş ne umûrun

IV

Bir katre içen çeşme-yi pür-hûn-i fenâdân

Bâşın alamaz bir dahi bârân-ı belâdan

Âsûde olam dersen eğer gelme cihâna

Meydana düşen kurtulamaz seng-i kazâdan

Sâbit-kadem ol merkez-i me’mûn-i rızâda

Vâreste olup dâire-yî havf-ü recâdan

Dursun kef-i hükmünde terâzî-yi adâlet

Havfın var ise mahkeme-yî rûz-i cezâ’dan

Her kim ki arar bû-yi vefâ tab’-ı beşerde

Benzer ana kim devlet umar zıll-i hümâdan

Bî-baht olanın bâğına bir katresi düşmez

Bârân yerine dürr ü güher yağsa semâdan

Erbâb-ı kemâli çekemez nâkıs olanlar

Rencide olur dîde-yi huffâş ziyâdan

Her âkile bir derd bu âlemde mukarrer

Râhat yaşamış var mı gürüh-i ukalâdan

Hail etmediler bu lûgazin sırrını kimse

Bin kaafile geçti hükemâdan fuzalâdan

Kıl san’at-ı Üstâd’ı tahayyürle temâşâ

Dem urma eğer ârif isen çûn ü çerâdan

İdrâk-i meâlî bu küçük akla gerekmez

Zîrâ bu terâzî o kadar sikleti çekmez

V

Dehrin ne sefâ var acebâ sim ü zerinde

İnsan bırağur hepsini hîn-î seferinde

Bir reng-i vefâ var mı nazar kıl şu sipihrin

Ne leyl ü nehârında ne şems ü kamerinde

Seyr etti hevâ üzre denür taht-ı Süleyman

Ol  saltanatın yeller eser şimdi yerinde

Hür olmak eğer ister isen olma cihânın

Zevkinde sefâsında gamında kederinde

Cânân gide rindân dağıla mey ola rîzân

Böyle gecenin hayr umulur mu seherinde

Hayr umma eğer sadr-ı cihân olsa da bi’l-farz

Her kim ki hasâset ola ırk u güherinde

Yıldız arayıp gökte nice turfa müneccim

Gaflet ile görmez kuyuyu reh-güzerinde

Anlar ki verir lâf ile dünyâya nizâmât

Bin türlü teseyyüb bulunur hânelerinde

Âyînesi iştir kişinin lâfa bakılmaz

Şahsın görünür rütbe-yi aklı eserinde

Ben her ne kadar gördüm ise ba’zı mazarrat

Sâbit kademim yîne bu re’yin üzerinde

İnsâna sadâkat yakışır görse de ikrâh

Yardımcısıdır doğruların Hazret-i Allah

VI

Gadr ide reâyâsına vâlî-yi eyâlet

Dünyâda vü ukbâda ne zillet ne rezâlet

Lâyik midir insân olana vakt-i kazâda

Hak zâhir iken bâtıl için hükmü imâlet

Kaadî ola da’vâcı ve muhzir dahi şâhid

Ol mahkemenin hükmüne derler mi adâlet

Ey mürtekib-i har bu ne zillet ki çekersin

Birkaç kuruşa müddet-i ömrünce hacâlet

Lâ’net ola ol mâle ki tahsiline ânın

Yâ dîn ola yâ ırz u ya nâmûs ola âlet

Âdem olanın hayr olur âdemlere kasdı

İnsanlığa insanda budur işte delâlet

İnsân ana derler ki ide kalb-i rakîki

Âlâm-ı benî nev’i ile kesb-i melâlet

Âdem ana derler ki garazdan ola sâlim

Nefsinde dahî eyleye icrâ-yi adâlet

Sâdık görünür kisvede erbâb-ı hiyânet

Mürşid sanılır vehlede eshâb-ı dalâlet

Ekser kişinin sûretine siyreti uymaz

Yâ Rab bu ne hikmettir İlâhî bu ne hâlet

Ümmîd-i vefâ eyleme her şahs-ı dağâlda

Çok hâcıların çıktı haçı zîr-i bağâlda

VIII

Her şahsı harîm-î Hak’a mahrem mi sanırsın

Her tâc giyen çulsuzu Edhem mi sanırsın

Dehri arasan binde bir âdem bulamazsın

Âdem görünen harları âdem mi sanırsın

Çok mukbili gördüm ki güler içi kan ağlar

Handan görünen herkesi hurrem mi sanırsın

Bil illeti kıl sonra müdâvâta tasaddî

Her merhemi her yâreye merhem mi sanırsın

Kibre ne sebeb yoksa vezirim deyu gerçek

Sen kendini düstûr-i mükerrem mi sanırsın

Ey müftehir-î devlet-i yek-rûze-yi dünyâ

Dünyâ sana mahsûs ü müsellem mi sanırsın

Hâlî ne zaman kaldı cihân ehl-i tama’dan

Sen zâtını bu âleme elzem mi sanırsın

En ummadığın keşf eder esrâr-ı derûnun

Sen herkesi kör âlemi sersem mi sanırsın

Bir gün gelecek sen de perîşân olacaksın

Ey gonce bu cem’iyyeti her dem mi sanırsın

Nâ-merd olayım çarha eğer minnet edersem

Çevrinle senin ben keder etsem mi sanırsın

Ailaah’a tevekkül edenin yâveri Hak’tır

Nâ-şâd gönül bir gün olur şâd olacaktır.

IX

Pek rengine aldanma felek eski felektir

Zîrâ feleğin meşreb-i nâ-sâzı dönektir

Yâ bister-i kemhâda ya vîrânede can ver

Çun bây ü gedâ hâke berâber girecektir

Allaah’a sığın şahs-ı halimin gazabından

Zîrâ yumuşak huylu atın çiftesi pektir

Yaktı nice canlar o nezâketle tebessüm

Şîrin dahi kasd etmesi câna gülerektir

Bed-asla necâbet mi verir hiç üniforma

Zer-düz palan ursan eşek yine eşektir

Bed-mâye olan anlaşılır meclis-i meyde

İşret güher-i âdemi temyize mihektir

Nush ile yola gelmeyeni etmeli tekdir

Tekdir ile uslanmayanın hakkı kötektir

Nâ-danlar eder sohbet i nâ-danla telezzüz

Dîvânelerin hem-demi dîvâne gerektir

Afv ile mübeşşer midir eshâb-ı merâtib

Kaanûn-i cezâ âcize mi hâs demektir

Milyonla çalan mesned-i izzette ser-efrâz

Birkaç kuruşu mürtekibin câyı kürektir

İmân ile dîn akçedir erbâb-ı gınâda

Nâmûs ü hamiyyet sözü kaldı fukarâda

X

İkbâl için ahbâbı siâyet yeni çıktı

Bilmez idik evvel bu dirâyet yeni çıktı

Sirkat çoğalıp lâfz-ı sadâkat modalandı

Nâmûs tamâm oldu hamiyyet yeni çıktı

Düşmanlara ahbâbını zemm oldu zarâfet

Dil-dârdan ağyâra şikâyet yeni çıktı

Sâdıkları tahkîr ile red kaaide oldu

Hırsızlara ikrâm ü inâyet yeni çıktı.

Hak söyleyen evvel dahi menfûr idi gerçi

Hâinlere ammâ ki riâyet yeni çıktı

Evraak ile i’lân olunur cümle nizâmât

Elfâz ile terfîh-i raiyyet yeni çıktı

Âciz olanın ketm olunur hakk-ı sarîhî

Mahmîleri her yerde himâyet yeni çıktı

İsnâd-ı taassub olunur merd-i gayûra

Dinsizlere tevcîh-i reviyyet yeni çıktı

İslâm imiş Devlete pâ-bend-i terâkki

Evvel yoğidi işbu rivâyet yeni çıktı

Milliyyeti nlsyân ederek her işimizde

Efkâr-ı Firenge tabaiyyet yeni çıktı

Eyvâh bu bâzîçede bizler yine yandık

Zîrâ ki ziyân ortada bilmem ne kazandık.

              XII

Her millet için birdüzüye adlini âm et                           

Fikr-İ gazab-İ Hazret-i Ma’bûd-ı Enâm et

Bevvâl-i Çeh-İ Zemzem’i lâ’netle anar halk

Sen Kâ’be gibi kendini hürmetle be-nâm et

İncinmemek istersen eğer mülk-i fenada

Bir kimseyi incitmemeğe hasr-ı meram et

Bir yerde ki yok nağmeni takdir edecek gûş

Tazyî’-i nefes eyleme tebdîl-i makaam et

Avrat gibi mağlûb-i hevâ olma er ol er

Nefsin seni râm etmeye sen nefsini râm et

Mânend-i şecer nâbit olur sâbit olanlar

Her kangı işin ehli isen anda devâm et

Noksanını bil bir işe yâ başlama evvel

Yâ başladığın kârı pezîrâ-yi hitâm et

Uğrarsa sabâ râhın eğer semt-i Iraak’a

Bağdâd iline doğru dahî azm ü hirâm et

Merdân-ı suhandânı ziyâret edip andan

Âdâb ile git ravza-yı Rûhî-ye selâm et

Tahsînini arz eyleyip evvelce Ziyâ’nın

Bu beyti huzûrunda oku hatm-i kelâm et

Meydân-ı suhanda yoğ iken sen gibi bir er

Bir şâir-i Rûm oldu sana şimdi berâber

                             Ziya Paşa

Terkîb-i bend – Ziya Paşa yazısı ilk önce Edebice Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

I

Bu kâr-gâh-i sun’ aceb ders-hânedir

Her nakş bir kitâb-ı ledünden nişânedir

Gerdun bir âsiyâb-ı felâket-medârdır

Gûyâ içinde âdem-i âvâre dânedir

Mânend-i dîv beççelerin iltikaam eder

Köhne rıbât-ı dehr aceb âşiyânedir

Tahkik olunsa nakş-i temâsîl-i kâinât

Yâ hâb ü yâ hayâl ü yahut bir fesânedir

Müncer olur umûr-i cihan bir nihâyete

Sayfın şitâya meyli bahârın hazânedir

Kesb-i yakîne âdem için yoktur ihtimâl

Her i’tikaad akla göre gaaibânedir

Yâ Rab nedir bu keşmekeş-i derd-i ihtiyâc

İnsânın ihtiyâcı ki bir lokma nânedir

Yoktur siper bu kubbe-yi fîrûze-fâmda

Zerrât cümle tîr-i kazâya nişânedir

Asl-i murâd hükm-i ezel bulmadır vücûd

Zâhirdeki sevâb ü hatâ hep bahânedir

Bir fâilin meâsiridir cümle hâdisât

Ne iktizâ-yı çerh ü ne hükm-i zamânedir

Subhâne men tahayyere fî sun’ihi’l ukuûl

Subhâne men bi kudretihî ya’cizi’l fuhûl

                   II

Ecrâm-ı bî-nihâye ile pürdür âsumân

Nisbet olunsa zerre değildir bu hâk-dân

Bin şems-i tâb-dâr ü hezâran meh-î münîr

Yüz bin sevâbit ü nice seyyâre-yî ¡yân

Her şems eder tevâbi’-i mahsûsasıyle seyr

Her tâbie tevâbi-i uhrâ eder kırân

Her şems eder levâhikine neşr-i feyz-i hâs

Her lâhikin tabîati emsâline nihân

Her cümle merkezinde eder seyr-i bî-vukuf

Her kıt’a mihverinde bulur feyz-i câvidân

Her cümle-yi vesîada mebsût bin vücûd

Her kıt’a-yî fesîhada meşhûd bin cihân

Her bir vücûd masdar olur bin vücûd için

Her bir cihan hezâr cihandan verir nişân

Her zerrede tarîka-yı mahsûsa üzre feyz

Her cismde tabîat-i mahsûsa üzre cân

Her âlemin sinîn ü tevârîhi muhtelif

Her bir zeminde başka hisâb üzredir zaman

Peyvestedir sevâhili gird-âb-ı hayrete

Bir bahrdır ki hâsılı bu bahr-ı bî-kerân

Subhâne men tahayyere fî sun’ihi’l ukuûl

Subhâne men bi kudretihî ya’cizi’l fuhûl

V

Geh âf-tâb ü gâh kevâkib gehî cemâd

Oldu ilâh-ı mu’tekad-î ziimre-yî ibâd

Geh icl ü gâh âteş ü Yezdân ü Ehrimen

Geh nûr ü zulmet oldu kazâyâ-yi i’tikaad

Akl ü cemâl ü âşk ilâh oldu bir zaman

Bütlerle doldu bir nice yıl cümle-yi bilâd

Encâm erdi nevbet-i tevhîd-i Zât-ı Hak

Geldi zuhûra bunda da bin fitne bin fesâd

Geh ayn ü gâh gayr sanıp halk u Hâlik’i

Geh cem’e gâh farka ukuûl etti i’timâd

Oldu hezâr zât denip geh sıfâta ayn

Bir aslda gehi nice asi etti ittihâd

Her şahs nefs unsuruna nisbet eyleyip

Aklınca bir ilâh-ı müşahhas eder murâd

Yek-dîgere ne rütbe muhâlifse şahs ü akl

Âlemde ol kadar mütehâliftir i’tikaad

Hikmet budur ki âharına hasm olur bilip

Her kavm kendi mesleğini menhec-i sedâd

Ammâ bu ihtilâf ile maksûdu cümlenin

Bir Hâlika hulûs ile etmektir inkıyâd

Subhâne men tahayyere fî sun’ihi’l ukuûl

Subhâne men bi kudretihî ya’cizi’l fuhûl

VII

Yâ Rab nedir bu dehrde her merd-i zü-fünûn

Olmuş belâ-yı akl ile ârâmdan masûn

Yâ Rab niçin bu arsada her şahs-ı ârifin

Mikdâr-ı fazlına göre derdi olur füzûn

Her kangı sûya atf-ı nigâh etse bî-huzûr

Her kangı şey’e sarf-ı hayâl etse aklı dûn

Mümkün müdür hakîkat-i eşyâyı vezn ü derk

Mîzân-ı akle dirhem i ta’dîl iken zünûn

Küncîde-yî basiret olur mu bu acz ile

Haysiyyet-i havâdis ü keyfiyyet-i şuûn

Gûyâ ki bunca mihnet ü gam az gelip olur

Bir de tahakküm-i cühelâ ile bağrı hûn

Bilmem ki muktezâ-yı nizâm-i cihan mıdır

Dâim cihanda câhil olur mes’adet-nümûn

Cârî cihan cihân olalıdır bu kaaide

Bir ahmak-i denîye olur ehl-i dil zebûn

Nâ-dân ferâz-ı izz ü saâdette ser-firâz

Dânâ hazîz-i acz ü mezellette ser-nigûn

Nâ-dânı kâm-perver eder tâli’-î bülend

Ehl-î kemâli sâil eder baht-ı vâj-gûn

Subhâne men tahayyere fî sun’ihi’l ukuûl

Subhâne men bi kudretihî ya’cizi’l fuhûl

XII

Eyler sabâh şâmı vü leyli nehâr eder

Sayfı kılar şitâ vü hazânı bahâr eder

Nez-i hayât-ı hayy eder emvâta cân verir

Eyler gubârı âdem ü cismi gubâr eder

Cism-î Halil’e nârı eder nûr kudreti

Nûru Kelîm’e hikmeti hem-reng-i nâr eder

Leylî-yi hüsnü çeşmine şîrîn gösterip

Ferhâd’ı derd-i aşk ile mecnûn ü zâr eder

Demlerce bir tama’la kılar kalbi bî-huzûr

Yıllarca bir emelle dili bî-karâr eder

Bir mülkü bir harîs-i sitem-kâr için yıkar

Bir kavmi bir münâfık ile târümâr eder

Bir cismi izz ü nâz ile sad sâl besleyip

Encâm-ı kâr pençe-yi merke şikâr eder

Yüz yılda bir vücûdü kılıp genc-i ma’rifet

Âhir yerin nişîmen-i hâk-î mezâr eder

Ârif odur ki mu’terif-î acz olup Ziyâ

Bu hâdisât-ı câriyeden i’tibâr eder

Mülkünde Hak tasarruf eder keyfe mâ yeşâ

İsterse kevni yok eder isterse vâr eder

Subhâne men tahayyere fî sun’ihi’l ukuûl

Subhâne men bi kudretihî ya’cizi’I fuhûl

Ziya Paşa (1859)

Tercî-i bend – Ziya Paşa yazısı ilk önce Edebice Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

 (Nâmık Kemâl’e nazire)

Kıyâm-ı mülk ümîdin eyleme bidâd lâzımsa

Muhakkaktır zevâl-î Devlet istibdâd lâzımsa

Vücüd-i mülke efrâd-i raiyyet cüz’-i lâzımdır

Nasıl cem’-î ülûfa nusret-î âhâd lâzımsa

Bıraksın zikr-i hayr âsâr ü ef’âliyle âlemde

Eğer bir âdeme hayr-ül-halef evlâd lâzımsa

Menâfi’ muhteliftir iktizâ-yî rûzigâr üzre

Değil uryâna lâzım nâhüdâya bâd lâzımsa

Sakın ikbâl için eşhâsa olma âlet-i ağrâz

Sana lâzım mı olmak âleme cellâd lâzımsa

Umûr-i beyti hep var mı tasarruf etmeğe hakkı

Eğer duhter için nâ-çâr bir dâmâd lâzımsa

Ziyâ âsâ Kemâl-i kâmile pey-revlik etsinler

Hüner-mendân için taklîde bir üstâd lâzımsa

Ziya Paşa (1878}

Gazel (Nâmık Kemâl’e nazire) yazısı ilk önce Edebice Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Bir gün olacak ben gibi nâlân olacaksın

Ettiklerine sen de peşîmân olacaksın

Tevsî’-i maişette bütün zikr ile fikrin

Şeyhim ne zaman söyle müselmân olacaksın       

Bu işve vü reftâr ki var sende küçükten

 Bilmem ne yaman âfet-i devrân olacaksın

 Bu nâz ü reviş sende ki var tâze nihâlim

 Bilsen ya nasıl serv-i hirâmân olacaksın

Çün hâtırımı yıktın eyâ çerh-i sitem-kâr

Çok geçmeyecek sen dahi vîrân olacaksın

Bir gün gelecek hâyf Ziyâ’ya diyeceksin

Ettiklerine sen de peşîmân olacaksın

                             Ziya Paşa (1863)

Gazel (…ân olacaksın” redifli) yazısı ilk önce Edebice Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Diyâr-î küfrü gezdim beldeler kâşâneler gördüm

Dolaştım mülk-i islâmı bütün vîrâneler gördüm

Bulundum ben dahî dâr-üş-şifâ-yî Bâb-ı Âlî’de

Felâtûn’u beğenmez anda çok dîvâneler gördüm

Huzûr-i gûşe-yî mey-hâneyi ben görmedim gitti

  Ne meclisler ne sahbâlar ne işret-hâneler gördüm

  Cihan nâmındaki bir maktel-i âma yolum düştü

  Hükümet derler anda bir nice sal-hâneler gördüm

 Ziyâ değmez humârı keyfine mey-hâne-yi dehrin

Bu işret-gehte ben çok durmadım ammâ neler gördüm

Ziya Paşa (1870) 

Gazel (“…ler gördüm” redifli) yazısı ilk önce Edebice Dergisi üzerinde ortaya çıktı.