Kültürü Oluşturan Ögeler

Kültür, bir toplumun kimliğini oluşturan, onu diğer toplumlardan farklı kılan maddi ve manevi öğelerin bütünü; o toplumu çevreleyen ve onun hayatını, dü­şünce yapısını, dünya görüşünü şekillendiren bütün gerçeklikler ve uygulamalar olduğuna göre kültürü oluşturan öğeler de oldukça çeşitlidir.

Toplumların, geç­miş yaşamlarından ve tarihten günümüze taşıdıkları ve güncel hayatın içinde de yer bulan gelenek ve görenekleri; doğruyu, yanlışı, haklıyı, haksızı ayırma biçim­leri olan ahlaki değerleri ve anlayışları; öğretileri, değer yargıları, sembolleri, dün­ya görüşleri, dinleri, deneyimleri, ilişki örüntüleri ve davranış kalıpları, uygulama­ları, teşkilatlanma biçimleri, dilleri, edebiyatları, halk dansları, el sanatları, heykel, resim, musiki, minyatür gibi o toplum tarafından üretilen ve kendi millî kimlikle­ri çerçevesinde belirli bir estetik ve tarz kazanan sanat dalları kültürü oluşturan unsurlardan belli başlılarıdır. (Korkmaz, 1995: 669) Bu öğeler, o toplumu oluştu­ran bireyler tarafından üretilir, kabul görür ve çeşitli kültürlenme süreçleriyle ye­ni nesillere aktarılır, toplumun ihtiyaçları doğrultusunda değişir, farklı boyutlar kazanır ve güncellenir. Kültürel birikimin nesilden nesile aktarılması gelenekleri oluşturur. Toplumların kendi geleneklerine dayanan uygulamaları ise âdetleri ve görenekleri meydana getirir. Âdet ve görenekler, hayatın çeşitli alanlarıyla ilgili halk inançlarını, ritüelleri ve çeşitli uygulamaları içine alır. Konuşması geciken ço­cuklara kanaryanın içtiği sudan içirilmesi, yeni gelinin evine girmeden önce önün­de küp kırılması, önüne urgan konulması, bebeğin kırkının çıkarılması, diş hedi­ği pişirilmesi, nazardan korunmak için göz boncuğu takılması, kurşun döktürülmesi gibi uygulamalar Türk görenek ve âdetlerinden yalnızca birkaçıdır. (Candan, 2004: 414, 416)

Kültürü oluşturan ögeler, genel anlamda maddi ve manevi veya somut ve so­mut olmayan biçiminde sınıflandırılabilir. Maddi kültür ögeleri mimari, el sanatla­rı, geleneksel kıyafetler, araç-gereçler gibi elle tutulur, gözle görülür, somut olan ögelerdir. Manevi kültür ögeleri ise inançlar, dünya görüşleri, ahlak anlayışı, dav­ranış kalıpları, ilişki örüntüleri gibi toplumsal hayatı çevreleyen öğreti ve değerler­dir. Somut olmayan, manevi kültürel ögelerin aktarımında dil, önemli bir rol üstle­nir. Maddi ve manevi kültürel ögeler, toplumların kimliklerini oluşturarak onların yaşam tarzını, hayata, sanata, estetiğe, etik değerlere vb. yaklaşımlarını, anlayışla­rını yansıtmaktadır. Söz gelimi, manevi kültür öğelerinden olan atasözlerine bakıl­dığında toplumun hangi renkleri hangi duygu değerleri ve ahlak anlayışıyla birleş­tirdiği görülür. Türkçe deyimlerdeki kara haber, kara çalmak, kara sürmek, kara kara düşünmek, aralarından kara kedi geçmek, karalar bağlamak, kara baht, ka­ra cahil, kara bulut, kara düzen, kara gün, kara gün dostu, kara kaplı kitap, ka­ra kalem, kara kış, kara kucak, kara kutu, kara mizah, kara liste, kara para, ka­ra sevda, kara tahta, kara yas, kara bayram, kara yazıvb. renk tasarımlarına ba­kılarak Türk kültüründe karanın kötülük, uğursuzluk, sıkıntı, terslik, yas, ölüm, gizlilik vb. kötü duygular çağrıştırdığı; ak gün ağartır kara gün karartır, ak köpek kara köpek geçitte belli olur, ak koyunun kara kuzusu da olur, ağaran varken ağ­layana kim bakar, ağı kürekle atarlar karayı dirhemle satarlar, ak giyen ağa ge­rek, ak koyunu gören içi yağ dolu sanır, ak köpeğe koyun diye sarılma, ak şeker ka­ra şeker bir damarı soya çeker, ak yaşmak leke götürmezvb. atasözlerinde ise ak rengin aydınlık, parlaklık, temizlik, namuslu ve dürüst olma, saflık vb. bildirdiği anlaşılarak kültürel kimliğimiz ve kolektif bilinçaltımıza dair ipuçları elde edilmiş olur (Duvarcı, 2011: 265-266). Ancak renkler farklı kültürlerde farklı sembolik de­ğerlere sahip olabilmektedir. Örneğin kara/siyah renk Türk kültüründe kötülük, uğursuzluk, sıkıntı, terslik, yas, ölüm, gizlilik vb. bildirse de Çin kültüründe güven ve kaliteyi, Yeni Zelanda’da yurtseverliği temsil etmekte; kültürümüzde aydınlık, temizlik, dürüstlük, saflık vb. bildiren beyaz renk ise İtalyada ölüm ve cenaze, Hindistan’da mutsuzluk ve yas, Etiyopya’da hastalık anlamlarına gelebilmektedir.

Yazılan yazıların sorumluluğu yazarlarına aittir. Suç teşkil edecek yazılardan dolayı edebice.net sorumlu tutulamaz.