ŞİİRDE İMGEYE DAİR – I

17 Şubat 2018 0 yorum Denemeler-Makaleler 556 Görüntüleme

pexels-photo-384525

Şiir üstüne yazmak, şiir yazmanın getirdiği bir gereklilik. Çünkü ortalığa şiirler saçan şair, ne yaptığını bir parça izah etmeli. Bu sayede şiirin ne olduğunu ve yazılanların ne kadarının şiir olduğunu düşünmeye de vakit bulmuş olur. Ayrıca yazmak, farklı bir düşünme tarzıdır. Yazarak düşünmeye kalkışmak, sistemli bir çalışmayı ve bereketli bir çabayı da doğurur. Bu yüzden şiir üstüne yazmayı, yazmaya başlarken de bana göre şiirin en önemli meselesini ele almayı istedim. Çağdaş şiirin en önemli meselesi, sanırım ‘imge’dir.

Mehmet Kaplan der ki: Makine medeniyetinin şiirin imaj sistemine de tesir ettiği söylenebilir”. Edebiyat öğretmenliğimizi ifşa edecek “Mehmet Kaplan der ki” diye söze başlayalım ve konuya bodoslamasına dalalım. Alıntıladığım cümle, zikredeceğim fikri güçlendiriyor: Teknolojinin sunduğu kaos, sanatımızı da kendisine benzetiyor. ‘İmge’, ‘simge’, ‘sembol’ ya da ‘imaj” diye ifade ettiğimiz, ifade ederken de çoğu zaman aralarına kes(k)in hudutlar çizerek itina ile birbirinden ayırdığımız(?) kavramlar bunlar. Çünkü bunlar, şiirin omurgası…

Dünün şiirinde herkesin ortak kullandığı imaj, “mazmun”du. Bugünün şiirinde “imge” oldu. “İmaj” Fransızca olduğu için çekildi; “sembol”, ‘simge’leştirilip ayrıştırıldı. Fakat bize görünen hakikat şuydu; (Kur’an-ı Kerim’de Şuara suresinde de buyrulduğu gibi) şair, hayal vadisinin nesnelerini bize şiir diye taşıdı. Bu taşımayı da “imge”yi ve “simge”yi araç ve aracı kılarak gerçekleştirdi. Böylelikle ya hakikati hayal ırmağına bandı ya da hayali hakikat ışığıyla yıkadı ve bize sundu. Dolayısıyla hakikat, hakikatten; hayal de hayalden uzaklaşmış, değişmiş, dönüşmüş… açıkça söylemek gerekirse tuhaflaşmıştı. Bu tuhaflık, “imge”, “simge” diyerek hoş görüldü.

Tarım (ortaçağ) toplumu sevgilinin saçını sümbülle ifade etmede sergilediği ortaklığı, sanayi (modern) toplumuna geçen şair yadsıdı. “Makine medeniyetinin”, her markada başka bir surette görünen nesneleri gibi, imgeyi de her şair kendi tasarrufunda ortaya sürmeye başladı. Her şairin farklı, bazen tuhaf kullandığı imge, karmaşıklığa meydan verdi. Dünün şiirinde çok farklılaşmayan ya da okurunu rahatsız etmeyen imge, bugün için dert oldu. Dediğim gibi imge, şiirin omurgasıdır. Buradaki rahatsızlık; tanımsızlık, tuhaflık, farklılık, acayiplik, görmezden gelmecilik, kendine görecilik… şiir için önemli bir mesele.

İmgeyi mesele haline getiren çağın kendisi. Üretim hızının oluşturduğu kaos, tüketimin denetimsiz olmasına yol açtı. Dahası üreten farklılaşarak daha çok tüketici toplamak gibi bir rekabet içerisine girdi. 18. yüzyılda başlayan sanat akımlarıyla bu farklılaşma çabası hız kesmeden devam etti. Modern şiirin geldiği nokta,  “makine medeniyetinin” geldiği noktayla alakalı diye düşünüyorum. Buradaki temel sıkıntı, üretici ve tüketici dengesi. Dünün şiiri, üretilirken tüketicisi belliydi. Şairin kullandığı imge de bu belirli tüketiciye yönelik olduğu için mesele değildi. Hatta halk şiiri, direk tüketicinin karşısında icra ediliyor; memnuniyet ya da memnuniyetsizlik anında belli oluyor ve gerekli düzeltmeler yapılıyordu. Modern şiirdeki üretici kimin tüketeceğini kestiremeden farazi bir havada üretiyordu. Dolayısıyla kullandığı imgede farazi, ayakları yere basmayan etkisi kestirilemeyen şeylerdi. Bir bakıma deneme yanılma ile yol alması gerekiyordu. Tuhaflaşma, farklılaşma, acayipleşme bu yönden kaçınılmazdı.

Şiirde imgenin tuhaflaşması, farklılaşması için çok şeyler söylenebilir. Fakat burada görülmesi gereken şey neden değil, sonuç. Farklılaşmış, tuhaflaşmış bir imge var karşımızda. Bu durumu nasıl görmeliyiz? Olması gerekenler mi oluyor,  yoksa şiir evrile çevrile tüketim nesnesine mi dönüştürülüyor? Dahası modern şiir, işlenmiş bir gıda gibi midir? Fabrikasyon diyerek modern şiire yüz çevirmek mi gerekir? Bu arada imgeye neler oldu? Bunlar bir sonraki yazıda ele alınması gerekenler galiba.

Yazılan yazıların sorumluluğu yazarlarına aittir. Suç teşkil edecek yazılardan dolayı edebice.net sorumlu tutulamaz.

Yazar Hakkında

İlginizi Çekebilir

0 yorum