AHMET MİTHAT EFENDİ (1844-1912)

25 Nisan 2013 0 yorum Tanzimat Edebiyatı 1849 Görüntüleme

ahmet-mithat-efendiAHMET MİTHAT EFENDİ (1844-1912)

1844’de İstanbul’da doğan Ahmet Mithat Efendi, 28 Aralık 1912’de İstanbul’da öldü. Namık Kemal, Şemsettin Sami ve Sami Paşazade Sezai ile birlikte ilk Türk romancıları kuşağındandır.

Ahmet Mithat Efendi Türk gazetecilik tarihinde önemli bir yeri olan Tercüman-ı Hakikat gazetesinin kurucusudur.

Küçük yaşta babasını kaybeden Ahmet Mithat Efendi Vidin’deki ağabeyinin yanında ilköğrenimine başladı(1854). 1857’de ailesiyle birlikte İstanbul’a döndü. Ağabeyinin yanında kalan A. Mithat Efendi, ağabeyinin Mithat Paşa’nın yanında çalışması ve Mithat Paşa’nın 1861’de Niş valiliğine atanması sebebiyle ağabeyiyle oraya yerleşti ve ortaokulu Niş’te bitirdi. Rusçuk’ta Tuna Vilayeti Mektûbî Kalemine girdi(1864). Çalışkanlığıyla dikkatini çekince Mithat Paşa ona kendi adını verdi. Böylece adı Ahmet Mithat oldu. Tuna gazetesinin başyazarlığını yaptı(1869). Aynı yıl Mithat Paşayla birlikte Bağdat’a gitti. Burada, Vilayet matbaasının ve gazetesi Zevra’nın müdürlüğünü yaptı. İlk yapıtı, Bağdat’ta Mithat Paşa’nın açtırdığı Mekteb-i Sanayi’de okutulmak üzere yazdığı Hace-i Evvel(1869) adlı ders kitabıdır.

1871’de İstanbul’a döndü (1871).  Oturduğu evin alt katında bir matbaa kurarak kendi kitaplarını bölüm bölüm basmaya başladı. 1872’de Namık Kemal’le tanıştı. Bu sırada Devir ve Bedir adlı iki gazete çıkardı. 10 Nisan 1873’te Abdülaziz yönetimi tarafından Namık Kemal ve Ebuzziya Tevfik gibi gazetecilerle birlikte Ahmet Mithat da Rodos’a sürgüne gönderildi.

Hasan Mellah Hüseyin Fellah, Felatun Beyle Rakım Efendi, Açık Baş gibi yapıtlarını burada yazdı(1873). 11 Haziran 1876’da affedildi. İstanbul’a döndü. İttihat gazetesini yayımlamaya başladı. Menfa adlı yapıtında sürgün anılarını anlattı(1877). Takvim-i Vakayi’nin ve devletin basımevi olan Matbaa-i Amire’nin müdürlüğüne atandı. 1878’de Tercüman’ı Hakikat gazetesini kurdu.

İsveç’te toplanan Müsteşrikler Kongresi’ne (1888) Türk delegesi olarak katıldı. Bu yolculukla ilgili izlenimlerini Avrupa’da Bir Cevelan (1890) adlı yapıtında anlattı. Darülfünun’da dünya tarihi ve dinler tarihi derslerini verdi.

İlk öykülerini Bağdat’ta iken yazdığı Kıssadan Hisse (1869) adlı kitapta topladı. 25 kitaplık bir dizi olarak ortaya çıkan Letaif-i Rivayat’ın ilk öykülerini yazmaya başladı. 1887’de tamamlanan bu dizide çeviri ve çoğu roman uzunluğundaki öykülere yer verdi. 1873’te yazdığı Hasan Mellah ilk romanıdır. Hüseyin Fellah (1873), Yer Yüzünde Bir Melek (1875) ve Süleyman Musulî (1877) adlı yapıtlarını olağanüstü kişiler, olaylar ve inanılmaz rastlantılar üzerine kurmuştur. Acaib-i Alem (1882) ve Amerika Doktorları (1888) adlı yapıtları da bu türdendir. Müşâhedât (1891) adlı yapıtında, romanın yazılışını romanın konusu haline getirmesi, onun roman konusundaki araştırıcı kimliğini ortaya koymaktadır.

Öykü ve romanlarında, kadın-erkek eşitsizliğine değinmesi (Diplomalı Kız,1890), Türkiye’de Batılılaşma sürecini ele alması (Felatun Bey ile Rakım Efendi,1875; Karnaval,1881), kölelik kurumunu ısrarla eleştirmesi (Esaret,1870) toplumda değişmesini istediği düşünüş ve yaşayış biçimlerini açıkça ortaya koyar. Oyunlarında Batılılaşmayla birlikte toplumda değişen ve gittikçe karmaşıklaşan ahlak değerlerini işledi. Aile içi ilişkiler (Eyvah, 1871) kuşaklar arası çatışma (Açıkbaş,1874), üvey oğluna duyulan aşk(Fürs-i Kadim’de Bir Facia yahut Siyavuş, 1884) gibi konulara eğildi.

Ahmet Mithat’ın edebiyat dışı çalışmalarının örnekleri arasında “93 Harbi”ne ilişkin belgeleri sıraladığı Zübdetü’lHakayık (1878), ruh bilim üzerine konuşmalar içeren İlhamât ve Tagligat (1885), uykunun ve rüyaların açıklaması üzerine yazdığı Nevm ve Halat-ı Nevm de (1881) sayılabilir. Dağarcık’taki ‘’İnsan’’ başlıklı yazılarında insanı evrimci ve doğalcı açıdan oldukça cesur bir biçimde açıklamaya çalıştı. Ekonomi Politik (1879) ve mektup biçiminde yazılmış olan Hallü’l- Ukad (1890) adlı yapıtında servet, değer, fayda, sermaye gibi konuları işledi. Üss-i İnkılab’ın (1877-78) birinci cildinde Kırım Savaşı’ndan Abdulhamid’in tahta çıkışına değin geçen olaylar; ikinci ciltte bir sonraki yılın olayları anlatır.

ESERLERİ:

Romanları
Hasan Mellâh yâhud Sır İçinde Esrar (1874)
Dünyaya İkinci Geliş yâhud İstanbul’da Neler Olmuş (1874)
Hüseyin Fellah (1875)
Felatun Bey ile Rakım Efendi (1875)
Karı-Koca Masalı (1875)
Paris’de Bir Türk (1876)
Çengi (1877)(oyun)
Süleyman Musûlî (1877)
Yeryüzünde Bir Melek (1879)
Henüz On Yedi Yaşında (1881)
Karnaval (1881)
Amiral Bing (1881)
Vah! (1882)
Acâib-i Âlem (1882)
Dürdâne Hanım (1882)
Esrâr-ı Cinâyât (1884)
Cellâd (1884)
Volter Yirmi Yaşında (1884)
Hayret (1885)
Cinli Han (1885)
Çingene (1886)
Demir Bey yâhud İnkişâf-ı Esrâr (1887)
Fennî Bir Roman Yâhud Amerika Doktorları (1888)
Haydut Montari (1888)
Arnavutlar-Solyotlar (1888)
Gürcü Kızı yâhud İntikam (1888)
Nedâmet mi? Heyhât (1889)
Rikalda yâhut Amerika’da Vahşet Âlemi (1889)
Aleksandr Stradella (1889)
Şeytankaya Tılsımı (1889)
Müşâhedât (1890)
Ahmed Metin ve Şîrzât (1891)
Bir Acîbe-i Saydiyye (1894)
Taaffüf (1895)
Gönüllü (1896)
Eski Mektûblar (1897)
Mesâil-i Muğlaka (1898)
Altın Âşıkları (1899)
Hikmet-i Peder (1900)
Jön Türkler (1910)

Öyküleri
Kıssadan Hisse (1870)
Letâif-i rivayet
Suni’fi Zann(1870)
Gençlik (1870)
Esâret (1870)
Teehhül (1870)
Felsefe-i Zenân (1870)
Gönül (1870)
Mihnetkeşân (1870)
Firkat (1870)
Yeniçeriler (1871)
Ölüm Allâhın Emri (1873)
Bir Gerçek Hikâye (1876)
Bir Fitnekâr (1876)
Nasîb (1877)
Çifte İntikam (1887)
Para (1887)
Kısmetinde Olanın Kaşığında Çıkar (1887)
Diplomalı Kız (1890)
Dolabdan Temâşâ (1890)
İki Hud’akâr (1893)
Emânetçi Sıdkı (1893)
Cankurtaranlar (1893)
Ana-Kız (1893)

Oyunları:
Eyvah (oyun, 1871)
Açık Baş (oyun, 1874)
Ahz-ı Sar yahut Avrupa’nın Eski Medeniyeti (1874)
Zuhur-ı Osmaniyan (1877)
Çengi (1877)
Çerkeş Özdenler (1884)
Fürs-i Kadim’de Bir Facia yahut Siyavuş (oyun, 1884)

Dil Kitapları:
Durub-ı Emsal-i Osmaniye Hekimiyatının Ahvalini Tasvif (1871)

Tarih:
Kainat (15 kitap, 1871-1881)
Üss-i İnkilab (2 cilt, tarih 1877-1878)
Tarih-i Umumi (2 cilt, 1878-1879)
Mufassal Tarih-i Kurun-ı Cedide (3 cilt, 1886-1888)
Tedris-i Tarih-i Edyan (1913)
Tedris-i Tarih-i Umumi (1913)

Makale-Mektup:
Menfâ (1877)
Zübdet-ül Hakayık (anı-belge, 1878)
Ekonomi-Politik (1879)
Müntehabat-ı Tercüman-ı Hakikat (3 cilt, 1883)
Arnavudlar ve Solyotlar (1888)
Müntehebat-ı Ahmed Mithad (3 cilt, 1889)
Halla-ü Ukad (mektuplar, 1890)

Psikoloji:
Nevm ve Hâlât-ı Nevm (1881)
İlhamat ve Tagligat (1885)

Yazılan yazıların sorumluluğu yazarlarına aittir. Suç teşkil edecek yazılardan dolayı edebice.net sorumlu tutulamaz.

Yazar Hakkında

İlginizi Çekebilir

0 yorum