DİLİN İŞLEVİ

21 Nisan 2013 0 yorum Dil ve Anlatım 1550 Görüntüleme

 

Dil, duygu ve düşüncelerin, isteklerin anlatımında kullanılan ve iletişimdeki en etkili ve en işlek araçtır. İnsanlar dili çeşitli ihtiyaç ve durumuna göre değişik işlevlerde kullanır. Mesela bir öğretmenin sınıfta öğrencilerine bir konuyu kavratmak amacıyla kullandığı dille, bir şairin duygularını anlatmak için yazdığı şiirde kullandığı dil bir değildir. Yapacağımız çalışmanın veya ihtiyacımızın özelliğine göre, amacımıza ve ulaşmak istediğimiz hedefe göre kullanacağımız dilin özelliğini, işlevini belirleyebiliriz. Buna göre dilin işlevleri şunlardır:

1.

1.Göndergesel (Gönderici) İşlev
Dilin bilgi verme işleviyle kullanılmasıdır. Bir şeyi açıklamak, bilgi vermek amacı taşıyan bütün iletiler göndergesel işlevdedir.
“ Türkiye, üç tarafı denizlerle çevrili, ılıman bir iklime sahip Asya ile Avrupa’yı birbirine bağlayan köprü konumundadır.”

2.Şiirsel (Sanatsal İşlev)
Dilin coşku ve çağrışım bildirmesi durumunda dil sanatsal işlevde kullanılmış olur. Şiirler ve çağrışım değeri yüksek metinlerde bu işlev kullanılır.
“Ben Antepliyim, Şahin’im ağam.
Mavzer omuzuma yük.
Ben yumruklarımla dövüşeceğim.
Yumruklarım memleket kadar büyük”
Yavuz Bülent Bakiler

3.Dil Ötesi İşlev
Dil bilgisi kurallarının ve dille ilgili bilgilerin aktarıldığı iletilerde dil, dil ötesi işlevde kullanılmış olur. Gramer ve dil bilgisi kitaplarında dilin en fazla dil ötesi işlevi kullanılır.

“Türkçede sözcük türetme yollarının başında yapım ekleri gelir. Yapım eki, eklendiği kök ya da gövdeden yeni anlamlı kelimeler türetir. Yapım ekleri çekim eklerinden önce gelir.”

4.Heyecana Bağlı İşlev
Heyecan, korku, sevinç, kaygı, üzüntü gibi duygu ve heyecan bildiren cümle ve metinlerde dil heyecana bağlı işleviyle kullanılmış olur. Dilin bu işlevinde öznel bir tutum hakimdir.

“Ah, bir nefes gibi dolsan içime!”

5.Alıcıyı Harekete geçirme İşlevi
Alıcıda, bir tepki ve davranış değişikliği hedeflendiğinde dil kanalı kontrol işlevinde kullanılmış olur. Söylevler, reklam metinleri, resmi yazılar, genelgelerde dilin bu işlevinden yararlanılır.

“Arkadaşlar, Türk milletinin geleceği sizlerin ellerinde. Onun için görevinizi en iyi şekilde yapınız.”

6.Kanalı Kontrol İşlevi
Bir iletişimde iletinin geri bildirimi öğrenilmek, iletinin algılanıp algılanılmadığını anlamak istendiğinde dilin bu işlevinden yararlanılır. Aile içi konuşmalarında, okul törenlerinde, sınıflarda çok sık rastlanılan bir dil işlevidir.

“Okul müdürü, öğrencilere “okula vaktinde gelmeli, ders saatlerinde okul idaresinden izinsiz dışarı çıkmamalısınız, anlaşıldı mı, dedi”

 

Yazılan yazıların sorumluluğu yazarlarına aittir. Suç teşkil edecek yazılardan dolayı edebice.net sorumlu tutulamaz.

Yazar Hakkında

İlginizi Çekebilir

0 yorum